Geschiedenis van Schellingwouderdijk, Amsterdam, Waterland

De Schellingwouderdijk in Landelijk Noord slingert langs de noordoever van het Buiten-IJ tussen de Nieuwendammerdijk in het westen en de Durgerdammerdijk in het oosten. De dijk maakt deel uit van de eeuwenoude Waterlandse Zeedijk (provinciaal monument), die in de twaalfde en dertiende eeuw werd opgeworpen om het laaggelegen veengebied van Waterland tegen de stormvloeden van het IJ en de Zuiderzee te beschermen. De scherpe bochten in het tracé getuigen van historische dijkdoorbraken: zo ontstond het meertje de Schellingwouderbreek aan de westzijde bij de Allerheiligenvloed van 1570. Achter de dijk verrees op een terp de hervormde Schellingwouderkerk aan de Wijkergouw (rijksmonument 508538), waarvan het huidige zaalkerkje uit 1866 nog altijd een zeventiende-eeuwse renaissancepreekstoel uit 1619 herbergt.

Eeuwenlang leefden de bewoners langs de Schellingwouderdijk van de veeteelt, vrachtvaart en visserij. Tot 1857 vormde Schellingwoude een zelfstandige gemeente (met een eigen raadhuisje dat later naar de Nieuwendammerdijk verhuisde), waarna het dorp opging in de gemeente Ransdorp. Een grote waterstaatkundige en economische impuls volgde tussen 1870 en 1872 met de aanleg van de Oranjesluizen en de bijbehorende dienstwoningen direct voor de Schellingwouderdijk, die het afgesloten Noordzeekanaal voortaan van de Zuiderzee scheidden. Tijdens de beruchte Zuiderzeevloed van 13 en 14 januari 1916 liep Waterland achter de dijk diep onder water en bood de hoger gelegen Schellingwouderkerk noodopvang aan het vee. Na de watersnood en de Zuiderzeewet van 1918 sloot de gemeente Ransdorp zich per 1 januari 1921 vrijwillig bij Amsterdam aan.

In de twintigste eeuw onderging het karakteristieke lint van houten en stenen dijkhuisjes enkele ingrijpende veranderingen. In 1943 liet de Duitse bezetter in het hart van het dorp vijftien woningen (Schellingwouderdijk 217 tot en met 247) en het postkantoor slopen om vrij schootsveld te creëren voor een batterij luchtafweergeschut nabij het marinevliegkamp Schellingwoude. Na de oorlog werd in 1957 de Zuiderzeeweg met de Schellingwouderbrug geopend en in 1990 de Zeeburgerbrug van de ringweg A10. Ondanks deze moderne infrastructuur heeft de Schellingwouderdijk met haar lage dijkwoningen, woonarken in het Buiten-IJ en zicht op de Oranjesluizen het intieme karakter van een Waterlands dijkdorp weten te bewaren.