Geschiedenis van Vegastraat, Amsterdam, Tuindorp Oostzaan

De Vegastraat ligt in het zuidwestelijke deel van Tuindorp Oostzaan in Amsterdam-Noord en verbindt het gebied ten zuiden van de Meteorenweg met de Kometensingel. Het omliggende polderland maakte deel uit van de Noorder IJpolder, die tussen 1875 en 1878 bij de aanleg van het Noordzeekanaal werd drooggemalen. Om arbeiders van de snelgroeiende scheepswerven en machinefabrieken aan de noordelijke IJ-oever — zoals de Nederlandsche Scheepsbouw Maatschappij (de latere NDSM) — goede en betaalbare huisvesting met eigen tuintjes te bieden, liet de Gemeentelijke Woningdienst tussen 1921 en 1924 het oorspronkelijke Tuindorp Oostzaan bouwen naar plannen van de architecten Berend Tobia Boeyinga en Jo Mulder. Alle straten en pleinen in het tuindorp kregen namen van hemellichamen en sterrenbeelden.

In de jaren dertig werd het tuindorp ten zuiden van de Meteorenweg richting de Kometensingel uitgebreid met nog eens 624 gezinswoningen. Stedenbouwkundige Cornelis van Eesteren van de afdeling Stadsontwikkeling tekende in 1934 en 1938 voor de verkaveling van deze uitbreiding, terwijl architect Jo Mulder namens de Gemeentelijke Woningdienst de lange rijen eengezinswoningen ontwierp. In 1935 stelde het stadsbestuur voor de hoofdstraat van deze nieuwe buurt de naam Vegastraat vast, genoemd naar de hoofdster Wega in het sterrenbeeld Lier. In tegenstelling tot de schilderachtige Amsterdamse School-architectuur van het oudste dorpsdeel rond het Zonneplein en verenigingsgebouw 't Zonnehuis (1932), kregen de woningen aan de Vegastraat een strakkere baksteenarchitectuur in klezoorverband onder invloed van de nieuwe zakelijkheid. In 1938 werd bij Vegastraat 234 het natuurstenen borstbeeld van oud-minister van Arbeid prof. mr. P.J.M. Aalberse, vervaardigd door beeldhouwer Cephas Stauthamer, onthuld.

De geschiedenis van de Vegastraat is onlosmakelijk verbonden met twee ingrijpende rampen die Tuindorp Oostzaan in de twintigste eeuw troffen: de geallieerde luchtaanvallen op de nabijgelegen vliegtuigfabriek Fokker in juli 1943 en de grote watersnood van 14 januari 1960. Op die vroege winterochtend in 1960 brak de dijk van Zijkanaal H over een lengte van zeventig meter door, waardoor de gehele Noorder IJpolder en de Vegastraat onder bijna twee meter ijskoud water kwamen te staan en ruim elfduizend inwoners moesten worden geëvacueerd. Na het droogmalen en het herstel van de woningen bleef de Vegastraat een hechte en groene woonstraat binnen het sedert 2014 als rijksbeschermd stadsgezicht aangewezen Amsterdam-Noord.