Geschiedenis van Oude Velperweg, Arnhem, Velperweg e.o.

De Oude Velperweg in de Arnhemse buurt Plattenburg (wijk Velperweg en omgeving) vormt het oorspronkelijke, licht slingerende tracé van de eeuwenoude heerweg tussen de stad Arnhem en het oostelijker gelegen dorp Velp. Ter hoogte van de huidige Raapopseweg en Prümelaan maakte de oude steenweg eeuwenlang een flauwe bocht naar het zuiden langs de voet van de Veluwse stuwwal en de Paasbergbeek, om voorbij de Schaapsdrift en landgoed Bronbeek zijn weg naar Velp te vervolgen. In de negentiende eeuw groeide deze lommerrijke route uit tot een geliefde vestigingsplek voor buitenplaatsen, landgoederen en riante herenhuizen, waaronder het in 1863 in opdracht van koning Willem III geopende Koloniaal Militair Invalidenhuis Bronbeek (rijksmonument 46518). Aan de huidige Oude Velperweg herinneren onder meer de monumentale dubbele woonhuizen op nummers 29 en 31 (gemeentelijke monumenten) en de statige villa's op nummers 34 en 38 aan deze bloeiperiode rond 1880.

Rond 1910 vestigden de Missionarissen van het Heilig Hart zich aan de straat door tussen de oudere villa's op nummers 34 en 38 in 1912 een fors kloostergebouw met kapel te bouwen (Oude Velperweg 36). Toen begin twintigste eeuw de wijk Plattenburg werd aangelegd en de paarden- en latere elektrische tram vanuit Arnhem naar Velp rechtdoor ging rijden over een nieuwe, rechte laan — de toenmalige Ernst Casimirlaan — raakte het bochtige oude wegvak geleidelijk in de luwte van het doorgaande verkeer. Na de Tweede Wereldoorlog verrees op Oude Velperweg 54-56 in 1953-1955 de rooms-katholieke Sint-Willibrorduskerk met pastorie in traditionalistische wederopbouwstijl naar ontwerp van architect J.H. Sluijmer (gemeentelijke monumenten 0202/WN1564-WN1566). Omdat de tweedeling tussen de hoofdbaan en de oude bocht tot verwarring leidde, besloot de gemeente Arnhem in 1963 de Ernst Casimirlaan om te dopen tot Velperweg en kreeg het historische weggedeelte de naam Oude Velperweg.

In het laatste kwart van de twintigste eeuw kregen de grote religieuze complexen aan de Oude Velperweg een bijzondere nieuwe bestemming. Het voormalige Heilig Hartklooster op nummers 34-38 werd in 1975 door kunstzijdeconcern ENKA (het latere AkzoNobel) aangekocht als pension voor Spaanse en Italiaanse gastarbeiders; na leegstand en kraakacties midden jaren tachtig werd het monumentale ensemble tussen 1988 en 1990 door bewoners en de Woningbouwvereniging Gelderland (WBVG) verbouwd tot het collectieve woon- en werkproject Casa de Pauw. De Sint-Willibrorduskerk op nummer 56 kreeg in 2014 een tweede leven als de enige Syrisch-katholieke kerk in Nederland (de kerk van Onze Lieve Vrouw van de Bevrijding), waarmee de Oude Velperweg haar rijke maatschappelijke en architectonische gelaagdheid tot op de dag van vandaag voortzet.