Geschiedenis van Heerenweg, Barsingerhorn, Barsingerhorn

De ruim drie kilometer lange Heerenweg vormt de oost-west lopende ruggengraat van het beschermde lintdorp Barsingerhorn in de kop van Noord-Holland. Het dorp ontstond in de twaalfde eeuw op en langs deze oude zeedijk, met aan de noordzijde de karakteristieke wegsloot de Mient en daarachter het oorspronkelijk buitendijkse kwelderland dat na de voltooiing van de Westfriese Omringdijk in de veertiende eeuw werd drooggelegd. Op 12 mei 1415 verleende graaf Willem VI van Holland stadsrechten aan de bannen Barsingerhorn en Haringhuizen tezamen als de Stede Barsingerhorn. Het meest prominente monument langs de dijk is het voormalige Raadhuis (voorheen Regthuys) op Heerenweg 150 uit 1622 (rijksmonument 8673), een onderkelderd pand in Hollandse renaissancestijl met bordestrap, maniëristische trapgevel bekroond door een Justitiabeeld, wapensteen, cachot in de kelder en een dakruiter met een klok uit 1659.

Eeuwenlang vormden veehouderij en akkerbouw de economische basis langs de overwegend aan de zuidzijde bebouwde Heerenweg. Op de oude kerkterp ter hoogte van het huidige Heerenweg 238 stond de hervormde Sint-Laurenskerk, die in 1641 als achtkantige centraalbouw met koepeldak werd herbouwd en in 1968 wegens bouwvalligheid werd gesloopt; bij archeologisch onderzoek op het kerkhof kwamen in 1988-1990 twaalfde-eeuwse roodzandstenen sarcofagen aan het licht. Verder westwaarts getuigen de voormalige Doopsgezinde Vermaning op Heerenweg 48 uit 1862 (met pastorie op nummer 50 uit 1905) en de achtkante korenmolenromp op Heerenweg 75 — gebouwd in 1907 met onderdelen van de Zaandamse pelmolen Het Wapen van Friesland op de plek van een voorganger uit 1761 (rijksmonument 525007) — van het rijke dorpsleven langs het dijklint.

Tussen 1850 en 1940 verdichtte het open agrarische lint doordat tussen de monumentale stolp- en kop-rompboerderijen — zoals de stolpboerderijen op Heerenweg 19 en 21 en de rijk gedecoreerde kop-rompboerderij op Heerenweg 128 uit 1898 (rijksmonument 511058) — burgerwoningen, renteniershuizen en ambachtspanden verrezen. In 1898 kreeg Barsingerhorn aansluiting op de stoomtramlijn Schagen-Wognum, die in 1912 bij de westelijke dorpsentree een aftakking kreeg naar Van Ewijcksluis; het houten tramwachthuisje naast Heerenweg 1 herinnert als provinciaal monument nog altijd aan dit tramtijdperk dat tot 1935 duurde. Na gemeentelijke herindelingen in 1970 en 1990 maakt de Heerenweg sinds 2012 deel uit van de gemeente Hollands Kroon.