Geschiedenis van Heerlerweg, Voerendaal, Voerendaal-Kunrade

De Heerlerweg in Kunrade (gemeente Voerendaal) maakt deel uit van de eeuwenoude oost-westverbinding door het Bekken van Heerlen, van Maastricht en Valkenburg via Klimmen en Kunrade naar Heerlen. De route volgt in grote lijnen een Romeinse heerbaan tussen Tongeren en Keulen, in een vruchtbaar lösslandschap waar al in de eerste eeuw na Christus de grote Romeinse villa rustica Voerendaal-Ten Hove stond. Vanaf het midden van de achttiende eeuw groeide het middeleeuwse ontginningsgehucht Kunrade ('Kunder') uit tot een gestrekt straatdorp langs de Heerlerweg en de Valkenburgerweg, die elkaar ontmoeten bij het historische kruispunt de Kunderlinde.

Langs het tracé van de Heerlerweg zijn de sporen van de Zuid-Limburgse bouw- en adelsgeschiedenis nog duidelijk afleesbaar. Nabij de huidige rotonde met de Grachtstraat lag eeuwenlang het omgrachte adellijke Kunderhuis, opgetrokken uit Kunrader kalksteen en mergel met een U-vormige voorburcht, dat op een Caarte Figuratief van landmeter Antonius Wilmar uit 1784 en het kadastrale minuutplan van 1822 staat afgebeeld. Direct ten noorden van de weg ligt het in 1776 in Lodewijk XVI-stijl herbouwde Kasteel Cortenbach. Aan de Heerlerweg zelf bevindt zich op nummer 103 de monumentale hoeve I gen Tesch uit 1781 (rijksmonument 37889), gebouwd in baksteen, Naamse steen en lokaal gewonnen Kunradersteen. Op de hoek met de Pontstraat hangt het historische Kunderkruis, een zestiende-eeuws houten Christuscorpus uit de omgeving van Kloosterbosch dat in de Franse tijd werd beschadigd en in 1931 plechtig werd herplaatst.

Aan de zuidzijde van de Heerlerweg rijst de Kunderberg op, een kalksteenmassief aan de Kunraderbreuk waar al sinds de Romeinse tijd Kunradersteen in dagbouw werd gewonnen en waar tijdens de Eerste Wereldoorlog (1915-1918) tientallen kalkovens verrezen. Met de opkomst van de Oostelijke Mijnstreek en de aanleg van de spoorlijn Heerlen-Schin op Geul (1913-1914) groeiden Voerendaal en Kunrade in de twintigste eeuw aan elkaar. Aan de Heerlerweg 108-110 vestigde ondernemer Leo Moulen in het interbellum zijn bekende limonadefabriek Komol — met de nog altijd zichtbare geveltekst boven de poort — die landelijke bekendheid verwierf toen het Amerikaanse concern Coca-Cola hem in de jaren vijftig moest uitkopen wegens zijn gedeponeerde merknaam Noca-Nola.