Geschiedenis van Zuiddijk, Zaandam

Zaandam, Noord-Holland

Geschiedenis van Zaandam

De Zuiddijk is de hoofdstraat van Zaandam-Oost en loopt vanaf de Dam bij de Oostzijderkerk naar het zuiden, bovenop de middeleeuwse Waterlandse zeedijk. Die dijk was volgens Zaanwiki al vóór 1275 klaar; een archeologisch rapport dateert de aanleg aan het eind van de dertiende eeuw. De dijk heette vroeger Seedijk, en de braken achter de dijk herinneren aan vroegere dijkdoorbraken. De Oostzaner- en Westzanerdijk komen vanaf het eind van de veertiende eeuw voor in officiële stukken. De naam Zuiddijk is waarschijnlijk sinds de late achttiende eeuw in gebruik.

In 1769 meldde de Leydse courant een brand 'aan de Zuid-Dyk' in Zaandam. Een jaar later stond in de Amsterdamse courant een bericht over bakkerij De Witte Oven 'op de Zuiddyk', waar toen al meer dan 36 jaar werd gebakken. Aan het begin van de dijk staat de Oostzijderkerk, een tweebeukige hallenkerk die in 1460 werd ingewijd en de oudste kerk van Zaandam is. In 1684-1685 werd de kerk uitgebreid en kwam het Rechthuis erbij. Vanaf de zeventiende eeuw slibde buitendijks land aan. De Vissershopbuurt staat op zulk aangeslibd land, en de Ooster- en Westerhem lagen tot 1883 tegen de dijk. Rijksmonumenten zijn de Oostzijderkerk op nummer 1, het houten huis op nummer 53 en het bakstenen huis op nummer 119.

Gerrit Koeman schreef in 1985 zijn herinneringen aan de Zuiddijk op. Er woonden veel vissers, en langs de dijk lagen het gemeentehuis, houtloodsen, kalkovens, een petroleumdepot en scheepswerf Conrad. In de twintigste eeuw werd de Zuiddijk een van de belangrijkste winkelstraten van Zaandam. Het houten pand op nummer 65 werd in 1894 een sigarenmakerij en in 1906 een melksalon van Jacob Heijn. Na een brand in november 1949 verrees er in 1950 een nieuw pand naar ontwerp van Jaap Schipper, waarin sinds 2006 Café De Schot zit. Café Dijkzicht op nummer 71-73 ging rond 2017 dicht; alleen de naam op de gevel bleef. In het zuiden gaat de randweg N516 over de Zuiddijk heen. Die weg steekt sinds 13 december 1990 met de Dr. J.M. den Uylbrug de Zaan over.

Gezicht vanaf de Zaan op de Dam van Zaandam, met links de Oostzijderkerk aan het begin van de Zuiddijk; prent naar Jan de Beijer, ca. 1750-1764.
Gezicht vanaf de Zaan op de Dam van Zaandam, met links de Oostzijderkerk aan het begin van de Zuiddijk; prent naar Jan de Beijer, ca. 1750-1764.
Bron: Jan de Beijer (tekening), A. Radigues (prent), P. Fouquet (uitgever) / Stadsarchief Amsterdam · PDM
Gezicht vanaf de Zaan op de Dam van Zaandam, met links de Oostzijderkerk aan het begin van de Zuiddijk; prent naar Jan de Beijer, ca. 1750-1764.
Gezicht vanaf de Zaan op de Dam van Zaandam, met links de Oostzijderkerk aan het begin van de Zuiddijk; prent naar Jan de Beijer, ca. 1750-1764.
Bron: Jan de Beijer (tekening), A. Radigues (prent), P. Fouquet (uitgever) / Stadsarchief Amsterdam · PDM

Straatnaam en herkomst

Vroegste vermelding: 1769

Vroegst gevonden vermelding van de naam: brand 'aan de Zuid-Dyk' te Zaandam in de Leydse courant van 30 augustus 1769 (Delpher). Zaanwiki noemt de naam 'waarschijnlijk sinds de late 18e eeuw' in gebruik. De dijk zelf is veel ouder: volgens Zaanwiki vóór 1275 voltooid, volgens een DANS-rapport aan het eind van de 13e eeuw aangelegd. De Oostzaner- en Westzanerdijk komen vanaf eind 14e eeuw in officiële stukken voor (Historisch Zaandam). Een vroegere vermelding van de straatnaam is niet uitgesloten.

Herkomst naam: De naam Zuiddijk verwijst naar het deel van de oude Waterlandse zeedijk dat vanaf de Dam bij de Oostzijderkerk in Zaandam naar het zuiden loopt.

Historische foto's

Gezicht vanaf de Zaan op de Dam van Zaandam, met links de Oostzijderkerk aan het begin van de Zuiddijk; prent naar Jan de Beijer, ca. 1750-1764. (1750)
Bron: Jan de Beijer (tekening), A. Radigues (prent), P. Fouquet (uitgever) / Stadsarchief Amsterdam · Public Domain Mark
Links de Oostzijderkerk, met ernaast de toegang tot de Kerkstraat en in het midden een tabaks- en grutterswinkel; op de achtergrond het stadhuis. Rond 1900 (datering RCE). (1900)
Bron: Onbekende fotograaf / Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC BY-SA -4.0
De Oostzijderkerk op Zuiddijk 1, gezien naar het zuiden, in juni 1963. (1963)
Bron: G.Th. Delemarre / Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC BY-SA -4.0
Het houten huis met ingezwenkt voorschot en fronton op Zuiddijk 53, uit de eerste helft van de negentiende eeuw, in oktober 1964. (1964)
Bron: G.Th. Delemarre / Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC BY-SA -4.0
Het bakstenen woonhuis op Zuiddijk 119, uit de eerste helft van de negentiende eeuw, in 2010. (2010)
Bron: Steven van der Wal / Wikimedia Commons · CC BY-SA -3.0

Bronnen

Iets toe te voegen? Begin de geschiedenis van je huis aan Zuiddijk

Vul je huisnummer en e-mail in. Je krijgt een link om je eigen huispagina te openen.

Bezienswaardigheden in de buurt

Onderzochte huizen in de buurt

Van deze huizen is de geschiedenis via Homestory onderzocht.

Andere straten in Zaandam

GanzenwerfstraatGanzenwerfdwarsstraatKattegatBachstraatApolloplantsoen