Geschiedenis van Amsterdamseweg, Amstelveen, Patrimonium

De Amsterdamseweg vormt van oudsher de historische ruggengraat van Amstelveen en loopt vanaf de gemeentegrens met Amsterdam bij de Kalfjeslaan in zuidelijke richting naar het Oude Dorp. De weg ontstond in de twaalfde of dertiende eeuw als veendijk en ontginningsas op de scheiding tussen de Middelpolder in het oosten en de Buitendijkse Buitenveldertse Polder in het westen. Aan het zuidelijke uiteinde van deze dijk groeide bij De Poel het veendorp Nieuwer-Amstel, dat in 1305 voor het eerst in de bronnen wordt vermeld. Eeuwenlang maakte de route deel uit van de drukke post- en handelsweg van Amsterdam via Amstelveen en Aalsmeer naar Leiden. Ter hoogte van Amsterdamseweg 212 bij de Kalfjeslaan markeert de zestiende-eeuwse hardstenen banpaal in obeliskvorm op gemetselde sokkel (rijksmonument 8140) nog altijd de historische banne- en jurisdictiegrens van Amsterdam.

Tot ver in de negentiende eeuw stonden langs de weg vooral boerderijen, herbergen en ambachtspanden, met op de hoek van de Molenweg de achtkante stellingkorenmolen De Dikkert uit 1896 (Amsterdamseweg 104, rijksmonument 527661). Na de aanleg van de Haarlemmermeerspoorlijn in 1915 en de Amsterdamse annexaties van het noordelijke deel van Nieuwer-Amstel in 1896 en 1921 verdichtte het zuidelijke weggedeelte razendsnel tot een aaneengesloten bouwlint. Op 17 augustus 1921 legde burgemeester Arie Colijn aan de Amsterdamseweg de eerste steen voor de arbeiderstuinwijk Patrimonium, gevolgd door de Sint-Annakerk met pastorie (1927-1928), de voormalige kweekschool van het Leger des Heils op nummer 285 (1931) en de door Ferdinand Jantzen ontworpen hervormde Pauluskerk (1937). Omdat de tegengestelde huisnummering op het Amsterdamse en Amstelveense deel van de toenmalige Amstelveenscheweg tot grote verwarring bij de postbezorging leidde, doopte de gemeenteraad het eigen weggedeelte op 28 maart 1933 om tot Amsterdamscheweg.

Na de Tweede Wereldoorlog kreeg de westzijde van de Amsterdamseweg een internationaal vermaard ensemble van naoorlogse architectuur en landschapskunst. Tussen 1957 en 1958 verrees op Amsterdamseweg 206 het hoofdkantoor van Van Leer's Vatenfabriek naar ontwerp van Bauhaus-architect Marcel Breuer, met twee geknikte kantoorvleugels, een glazen entreehal en een schotelvormige portiersloge (rijksmonumenten 530961 en 531204). Het omliggende terrein werd door plantsoenendirecteur Chris P. Broerse ingericht als een glooiend heempark met inheemse flora dat naadloos aansluit op de vooroorlogse heemparken De Braak (1939) en het Jac. P. Thijssepark (1941) langs de Amsterdamseweg.