Geschiedenis van Leidseplein, Amsterdam
Amsterdam, Noord-Holland
Het Leidseplein ontstond in 1660, tijdens de Vierde Uitleg van de grachtengordel, als wagenplein bij de Leidsepoort. Net als het Haarlemmerplein en het Weesperplein was het bedoeld als plek waar bezoekers van buiten de stad hun karren en wagens konden laten staan voordat ze te voet de stad ingingen. Het plein kreeg zijn naam van de Leidsepoort, de stadspoort aan de weg naar Leiden, die hier tot 1862 stond. Een foto van rond 1862 toont de poort nog kort voor de afbraak, met rechts de houten Stadsschouwburg. De officiele naamverklaring van de gemeente is kort en duidelijk: de stad Leiden. In 1774 werd op het plein de eerste Stadsschouwburg gebouwd, een houten gebouw dat in 1890 volledig afbrandde. In 1894 verrees het huidige stenen theater. Intussen was het plein ook een verkeersknooppunt geworden. Op 3 juni 1875 vertrok vanaf het Leidseplein de eerste paardentramlijn van Amsterdam, naar de Plantage. Een kwart eeuw later, op 14 augustus 1900, reed hier ook de eerste elektrische tram van de stad, naar het Haarlemmerplein. Jacob Olie fotografeerde in juli 1899 de huizen aan de noordzijde, tijdens de bouw van het politiebureau. Van 1924 tot 1949 stond op het Kleine-Gartmanplantsoen een gebouw van de KLM, vanwaar passagiers per bus naar Schiphol vertrokken. Eind jaren vijftig en begin jaren zestig was het Leidseplein de ontmoetingsplaats van jonge kunstenaars en schrijvers, de pleiners, die vooral in de cafés Eijlders en Reynders kwamen. Persfoto's uit 1957 tonen rock-'n-rollende jongeren op het plein. Op 26 juli 1971 werden het noordelijke deel van het plein en de Leidsestraat autovrij; in 2017 verdween het autoverkeer ook van de rest van het plein. In de winter ligt er een kunstijsbaan, zoals al in december 1981 te zien was. Na een grote verbouwing opende in mei 2021 onder het Kleine-Gartmanplantsoen een fietsenstalling met plaats voor 2000 fietsen.

Bron: A. T. Rooswinkel / Stadsarchief Amsterdam, via Wikimedia Commons · Public domain
Woon je aan de Leidseplein?
Vul je huisnummer in en ontdek de geschiedenis van je huis. We openen Homestory met straat, nummer en plaats al ingevuld.
Straatnaam en herkomst
Vroegste vermelding: 1660
Het plein werd in 1660 aangelegd als wagenplein bij de Leidsepoort, tijdens de Vierde Uitleg van Amsterdam.
Herkomst naam: Het Leidseplein is genoemd naar de Leidsepoort, de stadspoort aan de weg naar Leiden die tot 1862 op het plein stond.
Historische foto's
Bron: A. T. Rooswinkel / Stadsarchief Amsterdam, via Wikimedia Commons · Public Domain Mark
Bron: Jacob Olie / Stadsarchief Amsterdam, via Wikimedia Commons · Public Domain Mark
Bron: Stadsarchief Amsterdam, via Wikimedia Commons · Public Domain Mark
Bron: Herbert Behrens / Nationaal Archief, Fotocollectie Anefo, via Wikimedia Commons · CC0
Bron: Nationaal Archief, Fotocollectie Anefo, via Wikimedia Commons · CC0
Bronnen
- Wikipedia: Leidseplein (Amsterdam) — Aanleg 1660, Leidsepoort tot 1862, Stadsschouwburg 1774/1894, trams 1875 en 1900, KLM-gebouw 1924-1949, autovrij 1971 en 2017, fietsenstalling 2021.
- Gemeente Amsterdam, BAG openbare ruimte: Leidseplein — Officiele naamverklaring.
- Stadsarchief Amsterdam, Beeldbank — Datering en beschrijving van de historische foto's en prentbriefkaarten.
- Nationaal Archief, Fotocollectie Anefo — Datering en beschrijving van de persfoto's.
Bezienswaardigheden in de buurt
Onderzochte huizen in de buurt
Van deze huizen is de geschiedenis via Homestory onderzocht.
- Het verhaal van Bosboom Toussaintstraat 54, Amsterdam
Bosboom Toussaintstraat 54, Amsterdam - Het verhaal van Korte van Eeghenstraat 8, Amsterdam
Korte van Eeghenstraat 8, Amsterdam
