Geschiedenis van Amstelveenseweg, Amsterdam, Schinkelbuurt

De ruim viereneenhalf kilometer lange Amstelveenseweg vormt vanaf de Overtoomse Sluis tot aan de gemeentegrens bij de Kalfjeslaan een van de belangrijkste zuidelijke uitvalswegen van Amsterdam. De route ontstond in de middeleeuwen als veendijk en polderscheiding in het ambacht Nieuwer-Amstel en groeide in de zeventiende eeuw uit tot een schakel in de Postweg van Amsterdam via Amstelveen en Alphen aan den Rijn naar Leiden en Rotterdam. Aan het noordelijke beginpunt tussen de Overtoomse Sluis en het latere Vondelpark ontwikkelde zich in de zeventiende eeuw de Dubbele Buurt, een levendige pleister- en overstapplaats met herbergen en katoendrukkerijen langs de Schinkel. Verder zuidwaarts had de weg tot het einde van de negentiende eeuw een landelijk karakter met boerderijen aan de oostzijde en in 1890 de stichting van de rooms-katholieke Begraafplaats Buitenveldert.

Door twee grote grenswijzigingen op 1 mei 1896 en 1 januari 1921 annexeerde Amsterdam het noordelijke grondgebied van Nieuwer-Amstel tot aan de Kalfjeslaan. Bij raadsbesluit van 1 juni 1898 kreeg de weg in Amsterdam officieel de naam Amstelveenscheweg en werd het smalle beginstuk van de Dubbele Buurt verbreed tot een hoofdstraat langs de Schinkelbuurt en de Willemsparkbuurt. Tussen 1890 en 1930 verrezen langs het nieuwe stadsdeel tal van markante voorzieningen: het Huis van Bewaring II aan de Havenstraat (1890), de gemeentelijke tramremise Havenstraat op Amstelveenseweg 134 (1913-1914, rijksmonument 504667), het door H. van der Steur in 1915 ontworpen Haarlemmermeerstation op nummers 262-266 (rijksmonument 267, sinds 1975 thuisbasis van de Electrische Museumtramlijn Amsterdam) en de neoromaanse Sint-Agneskerk van architect Jan Stuyt op nummer 163 (1919-1932, rijksmonument 505910).

Voor de Olympische Zomerspelen van 1928 en de uitvoering van H.P. Berlages Plan Zuid kreeg de Amstelveenseweg ter hoogte van het Stadionplein een monumentaal stedelijk vervolg met het door Jan Wils ontworpen Olympisch Stadion (1927-1928) en gesloten Amsterdamse School-woonblokken. Ten zuiden van het Zuider Amstelkanaal en het in de jaren dertig aangelegde Amsterdamse Bos werd het wegprofiel in de naoorlogse decennia verbreed langs de tuinstad Buitenveldert en de Zuidas. Aan de kruising met het IJsbaanpad verrees tussen 1955 en 1960 het wereldberoemde structuralistische Burgerweeshuis van architect Aldo van Eyck (rijksmonument 532197), waarmee de Amstelveenseweg een dwarsdoorsnede biedt van vier eeuwen Amsterdamse stads- en architectuurgeschiedenis.