Check je huis

Geschiedenis van Weteringschans, Amsterdam

Amsterdam, Noord-Holland

De Weteringschans loopt van het Kleine-Gartmanplantsoen bij het Leidseplein naar het Frederiksplein en ligt precies op de plek van de oude Amsterdamse stadswallen. Die wallen werden tussen 1820 en 1840 geslecht. Op de vrijgekomen grond legde de stad een weg aan die in zijn volle lengte eerst de Schans heette, naar de wal aan de binnenzijde van de vroegere stadsmuur. Later werd die lange weg opgeknipt in de Marnixstraat, de Weteringschans en de Sarphatistraat. De naam Wetering verwijst naar de Boerenwetering, die oorspronkelijk van buitenaf in het Spui uitmondde, en naar de Weteringpoort, de zeventiende-eeuwse stadspoort die hier stond. Aan de nieuwe schans verrezen in de negentiende eeuw scholen en openbare gebouwen. In 1848 werd bij de Weteringpoortbrug het Commiezenhuisje gebouwd als tolhuis; het staat nog altijd op nummer 30 en doet nu dienst als gemaal. Op het aangrenzende Kleine-Gartmanplantsoen kwam in 1850 een Huis van Bewaring, dat in de Tweede Wereldoorlog een beruchte gevangenis was waar ook Anne Frank en haar familie zaten. In 1868 vestigde zich aan de Weteringschans de eerste ambachtsschool van het land, opgericht in 1861 door de Maatschappij voor den Werkenden Stand. Ook de Industrieschool voor Vrouwelijke Jeugd en later het Barlaeus Gymnasium kregen hier een gebouw. De Weteringschans speelde ook een rol in de geschiedenis van het openbaar vervoer: in 1875 reed hier de eerste tramlijn van Amsterdam, de paardentram van het Leidseplein naar de Plantage. Sinds de elektrificatie in 1903 rijden er elektrische trams. In januari 1968 werd het kerkgebouw uit 1880 van de godsdienstige vereniging De Vrije Gemeente een beatgelegenheid: zo begon Paradiso, sindsdien een bekend poppodium. Op de hoek met de Spiegelgracht stond het kraakpand de Grote Wetering, dat in 1980 en 1981 werd ontruimd en plaatsmaakte voor kantoren. De kantoorpanden Peper en Zout van Frans van Gool werden in december 2022 gemeentelijk monument.

De Industrieschool voor Vrouwelijke Jeugd op Weteringschans 31, gezien vanaf de Stadhouderskade over de Singelgracht; het Barlaeus Gymnasium is nog niet gebouwd, kabinetfoto Gebroeders Douwes, 1881.
De Industrieschool voor Vrouwelijke Jeugd op Weteringschans 31, gezien vanaf de Stadhouderskade over de Singelgracht; het Barlaeus Gymnasium is nog niet gebouwd, kabinetfoto Gebroeders Douwes, 1881.
Bron: Gebroeders Douwes (uitgever) / Stadsarchief Amsterdam, via Wikimedia Commons · Public domain

Woon je aan de Weteringschans?

Vul je huisnummer in en ontdek de geschiedenis van je huis. We openen Homestory met straat, nummer en plaats al ingevuld.

Straatnaam en herkomst

Vroegste vermelding: 1850

De weg werd aangelegd op de tussen 1820 en 1840 geslechte stadswallen en heette tot ongeveer 1850 de Schans. Wikipedia noemt 1872 als jaar van de vernoeming naar de Weteringpoort en de Boerenwetering.

Herkomst naam: De Weteringschans is genoemd naar de Boerenwetering en de Weteringpoort, en naar de schans, de wal aan de binnenzijde van de vroegere stadsmuur waarop de straat is aangelegd.

Historische foto's

De Industrieschool voor Vrouwelijke Jeugd op Weteringschans 31, gezien vanaf de Stadhouderskade over de Singelgracht; het Barlaeus Gymnasium is nog niet gebouwd, kabinetfoto Gebroeders Douwes, 1881. (1881)
Bron: Gebroeders Douwes (uitgever) / Stadsarchief Amsterdam, via Wikimedia Commons · Public Domain Mark
Panorama van de Weteringschans vanaf de hoek met de Nieuwe Vijzelstraat, met op de achtergrond het Rijksmuseum, foto G.H. Heinen, ca. 1894. (1894)
Bron: Gerrit Hendrik Heinen / Stadsarchief Amsterdam, via Wikimedia Commons · Public Domain Mark
Weteringschans 29-41 met in het midden het Barlaeus Gymnasium, foto August F.W. Vogt, september 1915. (1915)
Bron: August F.W. Vogt / Stadsarchief Amsterdam, via Wikimedia Commons · Public Domain Mark
Het kerkgebouw van de Vrije Gemeente aan de Weteringschans wordt een beatgelegenheid, het latere Paradiso, 19 januari 1968. (1968)
Bron: Eric Koch / Nationaal Archief, Fotocollectie Anefo, via Wikimedia Commons · CC0
Het kraakpand de Grote Wetering aan de Weteringschans, behangen met spandoeken, 30 september 1981. (1981)
Bron: Hans van Dijk / Nationaal Archief, Fotocollectie Anefo, via Wikimedia Commons · CC0

Bronnen

Bezienswaardigheden in de buurt

Onderzochte huizen in de buurt

Van deze huizen is de geschiedenis via Homestory onderzocht.

Check jouw huis

Andere straten in Amsterdam

StadhouderskadeEerste Jacob van CampenstraatKorte LeidsedwarsstraatLeidsepleinLeidsegracht

Zelf je huis onderzoeken