Geschiedenis van Morsweg, Leiden, Transvaalbuurt

De Morsweg loopt als een ader door de Leidse Transvaalbuurt, van de Morspoort over het spoor tot aan de Dokter Lelylaan. De naam verwijst naar de Mors, het lage, drassige weidegebied ten westen van de stad, waaraan ook de Morspoort haar naam dankt. Tot 1947 werd de straat Morschweg gespeld. De weg staat al op zeventiende-eeuwse kaarten, maar was in de negentiende eeuw nog een hobbelige zandweg. Langs de weg lagen buitenhuizen, zoals Bloemlust bij de huidige Rijnzichtbrug, waarvan de tuin al in 1672 wordt vermeld. Het huis verloor na 1841 zijn functie als buitenplaats en werd in 1964 gesloopt.

Het gebied rond de Morsweg is het oudste deel van de wijk en werd bebouwd van ongeveer 1880 tot na 1910. Het hoorde bij Oegstgeest, tot het op 1 augustus 1896 bij de eerste Leidse stadsuitbreiding sinds de zeventiende eeuw bij de stad kwam. Gevelstenen vertellen die geschiedenis nog: op nummer 41 werd de eerste steen gelegd op 19 mei 1879, op nummer 22 op 8 september 1895, en op de nummers 36 en 38 staan de namen Abraham Pel en Jan Pel met de datum 14 juni 1911. Op de nummers 50 tot en met 58a stond de suikerwerkfabriek van de Gebroeders Pel.

Langs de weg vestigden zich timmerwerven en bedrijven die voedsel verwerkten, en bewoners vroegen het gemeentebestuur om bestrating en verlichting. Vanaf de jaren twintig groeide de Morsweg uit tot een levendige winkelstraat met bakkers, slagers, groenteboeren, kappers en drogisterijen. In de jaren tachtig verdwenen veel winkels door de concurrentie van supermarkten, en de meeste panden werden woningen; de grote etalageramen verraden nog de oude functie. De voormalige suikerwerkfabriek werd een studentenflat. Na de annexatie van een deel van Oegstgeest in 1966 bleef het daar gelegen stuk Hoge Morsweg heten.